Kultura i sztuka

Literatura

Alfabet gruziński – jeden z 14 istniejących we współczesnych świecie. Najstarsze manuskrypty napisane językiem gruzińskim i dziś są zrozumiałe dla współczesnych Gruzinów bez przekładu. Alfabet gruziński składa się z 33 symboli (5 samogłosek i 28 spółgłosek). Pismo i kaligrafia są absolutnie unikalne i nie można ich porównać z żadnym innym alfabetem świata.

Najwcześniejsze z zachowanych prac literatury gruzińskiej odnoszą się do V wieku naszej ery. W skład spuścizny literackiej Gruzji wchodzi poemat epicki z XII w. “Rycerz w tygrysiej skórze” Szoty Rustaweliego, słownik języka gruzińskiego z 1716 roku Sulkhana- Saby Orbelani, utwory Ilii Czawczadze, Aleksandra Kazbegi, Akakii Tsereteli, Galaktiona Tibidze, Konstantyna Gamsakhurdia, Niko Lordkipanidze, Michaiła Dżawachszwili oraz Anny Kalandadze (XX w.). Znakomite utwory pisane prozą i poezją to poemat “Merani” Nikoloza Barataszwili, 40 utworów epickich Waża Pszaweli (Gość i gospodarz”, “Małżeństwo Dandysa” i inne), “Księga mądrości kłamstwa” Orbelianiego, wiersze Tabidze “Księżyc Mtacmindy” oraz “Wieje wiatr”, jak również nowele Nodara Dumbadze, które powszechnie uznawane są wybitnymi dziełami literackimi i zostały przetłumaczone na wiele języków.

Sztuka

Gruzja znana jest z malowidł naściennych z wieków VII-XIII, które zachowały się w klasztorze Gelati, Syjonie Ateńskim, świątyniach w Betanii, Kincwisi i innych. Szeroką rozpoznawalność zdobyli również malarze gruzińscy, tacy jak Niko Pirosmaszwili (Pirosmani), Gigo Gabaszwili, Dawid Kakabadze, Lado Gudiaszwili, Kornelisz Sanadze, Helena Achwediani, Siergiej Kobuladze, Simon Wirsaladze i Katarzyna Bagdawadze. Sztukę gruzińską cechuje wyjątkowość, która łączy style miejscowe i europejskie. Tacy malarze jak Lado Gudiaszwili, Dawid Kakabadze i Helena Achwlediani pracowali w Paryżu w latach 20-tych XX w.. Światową sławę zdobyli gruzińscy rzeźbiarze Algudża Amaszukeli, Irakli Ocziauri i Zurab Cereteli.

Muzyka

Gruziński śpiew polifoniczny bez akopaniamentu instrumentów muzycznych liczy około 3000 lat. Prawie wszystkie pieśni gruzińskie śpiewane są na trzy głosy: górny, środkowy i dolny. Głos środkowy prowadzi melodię, dolny wykonuje basy i wspiera harmonię z niewielkimi zmianami w melodii i górny, najpiękniejszy, jest pełen różnych modulacji i wariacjami melodycznych.Kobiety i mężczyźni tradycyjnie śpiewają osobno i mają swój własny repertuar. Repertuar męski jest bardzo jękliwy, a pośród pieśni dla kobiet jest wiele kołysanek i pieśni kojących.Ostatnio UNESCO proponuje, aby mianować gruzińską polifoniię jako światowe dziedzictwo kultury.

Tbiliskie Konserwatorium zyskało renomę uczelni wyższej przygotowującej doskonałych wykonawców muzyki klasycznej. Wśród nich - pianiści Aleksandr Toradze i Eliso Virsaladze, skrzypek Leana Isakadze, bas Paata Burchuladze, piosenkarka Nani Bregvadze, skrzypek i nauczyciel muzyki Manana Doydzhaszwili, skrzypek i nauczyciel muzyki Marina Iaszwili. Poza tym w Gruzini szczycą się Narodową Orkiestrą Symfoniczną.

Gruziński kompozytor Zakhariy Paliashvili (1871-1933 гг.) Zebrał unikalną kolekcję gruzińskich pieśni ludowych i skomponował muzykę do opery «Abesalom i Eteri» i «Daisi» na motywach gruzińskiego folkloru. Meliton Balancziwadze (1862-1973) - autor pierwszego romansu gruzińskiego «Chytra Tamara".

Kompozytor, muzykolog i etnograf Dimitri Arakiszwili (1873-1953) zasłynął  z opery lirycznej «Opwiadając o Szocie Rustavelim", której premiera odbyła się w 1919 roku w Teatrze Opery w Tbilisi. Wśród kompozytorów współczesnych znany jest Giya Kancheli - autor opery "Niech będzie muzyka», wielu symfoni i koncertów, a także muzyki do bardzo wielu filmów i sztuk teatralnych ("Kaukaskie koło kredowe» wg B. Brechta, "Ryszard III» wg W . Shakespeare).